Mầm non song ngữ và quốc tế khác nhau thế nào?
Hai trường cùng gắn một nhãn có thể vận hành hoàn toàn khác nhau. Điều đáng hỏi không phải là trường tự gọi mình là gì, mà là bốn yếu tố cụ thể đằng sau cái tên đó.
“Song ngữ” và “quốc tế” không phải là loại hình trường. Điều 4 Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT chỉ công nhận ba loại hình: công lập, dân lập và tư thục. Hai từ trên là cách trường mô tả chương trình của mình, và vì không có định nghĩa chung nên mỗi trường dùng theo một nghĩa khác nhau.
Hệ quả là bạn không thể so sánh hai trường bằng nhãn. Cái so sánh được là bốn yếu tố cụ thể nằm phía sau nhãn đó: mức độ tiếp xúc ngôn ngữ, nguồn gốc chương trình, ai đứng lớp, và tình trạng cấp phép hoặc kiểm định.
Nhãn nói lên điều gì và không nói lên điều gì
Về nghĩa thông dụng, hai từ này nhấn vào hai thứ khác nhau:
- “Song ngữ” thiên về lượng thời gian trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ thứ hai trong ngày.
- “Quốc tế” thiên về nguồn gốc chương trình hoặc một tuyên bố về kiểm định nước ngoài.
Nhưng trên thực tế hai từ được dùng chồng lấn. Có trường gọi mình là quốc tế trong khi phần lớn thời gian trong ngày vẫn diễn ra bằng tiếng Việt; có trường gọi mình là song ngữ nhưng đang theo một chương trình nước ngoài trọn vẹn. Không có cơ quan nào chuẩn hóa cách dùng hai từ này.
Bốn yếu tố thực sự thay đổi giữa các mô hình
| Yếu tố | Vì sao nó quan trọng | Câu hỏi cụ thể |
|---|---|---|
| Mức độ tiếp xúc ngôn ngữ | Quyết định phần lớn khác biệt thực tế trong ngày của trẻ, nhiều hơn tên gọi của chương trình. | Mỗi ngày trẻ ở trong môi trường ngôn ngữ thứ hai bao nhiêu thời gian? Đó là tiết học riêng hay là ngôn ngữ dùng trong sinh hoạt thường ngày? |
| Nguồn gốc chương trình | Mọi trường mầm non đều thực hiện Chương trình giáo dục mầm non của Bộ. Phần nước ngoài là phần bổ sung, và mức độ bổ sung rất khác nhau. | Chương trình nước ngoài đang dùng tên là gì? Nó thay thế hay bổ sung cho phần chương trình theo quy định? Áp dụng cho toàn bộ thời gian hay chỉ một số hoạt động? |
| Ai đứng lớp | Trẻ học ngôn ngữ từ người thường xuyên ở cùng, không từ người xuất hiện vài buổi mỗi tuần. | Người dạy ngôn ngữ thứ hai có mặt trong lớp cả ngày hay chỉ theo tiết? Bằng cấp chuyên môn về giáo dục mầm non là gì? Trong hai năm gần đây lớp đã đổi bao nhiêu lần? |
| Cấp phép và kiểm định | Đây là yếu tố duy nhất trong bốn yếu tố có thể kiểm tra được bằng giấy tờ. | Trường có vốn đầu tư nước ngoài không? Tuyên bố kiểm định do tổ chức nào cấp, cấp cho pháp nhân nào, còn hiệu lực đến khi nào? |
Vì sao hai trường cùng nhãn lại khác nhau
Bốn yếu tố trên độc lập với nhau. Một trường có thể có mức tiếp xúc ngôn ngữ cao nhưng không theo chương trình nước ngoài nào; một trường khác có thể mua bản quyền một chương trình nước ngoài nhưng chỉ áp dụng cho một phần nhỏ trong ngày. Cả hai đều có thể tự gọi mình bằng cùng một từ mà không sai với bất kỳ quy định nào, đơn giản vì không có quy định nào định nghĩa từ đó.
Vì vậy, khi hai trường đưa ra cùng một nhãn, việc cần làm là hỏi cả bốn câu ở bảng trên và đặt bốn cặp câu trả lời cạnh nhau. Khác biệt sẽ hiện ra ngay ở cột trả lời, không hiện ra ở tên gọi.
Kiểm tra một tuyên bố kiểm định
Kiểm định là tuyên bố duy nhất có thể xác minh độc lập. Cách kiểm tra thực tế:
- Hỏi tên đầy đủ của tổ chức kiểm định, không chấp nhận tên viết tắt hoặc logo.
- Hỏi kiểm định cấp cho ai. Cho toàn trường, cho một cấp học, hay cho một chương trình cụ thể. Ba phạm vi này rất khác nhau.
- Hỏi thời hạn hiệu lực và thời điểm đánh giá gần nhất.
- Tự tra lại trên trang của chính tổ chức kiểm định, thay vì tra trên trang của trường. Phần lớn tổ chức kiểm định công bố danh sách thành viên.
- Phân biệt “thành viên”, “ứng viên” và “đã được kiểm định”. Ba trạng thái này thường được rút gọn thành một trên tài liệu giới thiệu.
Yếu tố cấp phép nước ngoài
Hợp tác và đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục là lĩnh vực có quy định riêng: Nghị định 86/2018/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 124/2024/NĐ-CP (ký ngày 05/10/2024, có hiệu lực từ 20/11/2024). Một trường có vốn đầu tư nước ngoài phải hoạt động theo giấy phép được cấp theo khung này.
Điều đáng chú ý: việc một trường gắn chữ “quốc tế” không cho biết trường đó có vốn nước ngoài hay không, và ngược lại. Đây là hai chuyện tách rời: một bên là cách trường tự mô tả, một bên là tình trạng pháp lý. Nếu điều này quan trọng với gia đình, hãy hỏi thẳng về giấy phép hoạt động thay vì suy ra từ tên trường.
Chọn theo cái gì, nếu không chọn theo nhãn
Với trẻ ở tuổi mầm non, ba yếu tố sau thường ảnh hưởng tới trải nghiệm hằng ngày nhiều hơn nguồn gốc chương trình:
- Sự ổn định của người lớn trong lớp. Trẻ nhỏ gắn bó với người, không gắn bó với chương trình.
- Số trẻ trên mỗi người lớn trong lớp, chứ không phải sĩ số tối đa được phép.
- Nhịp một ngày. Số lần chuyển hoạt động, thời gian ngoài trời, thời gian nghỉ.
Mục tiêu ngôn ngữ của gia đình vẫn là một ràng buộc hợp lệ, nhưng nó nên được đặt cạnh các ràng buộc khác thay vì đứng một mình: cách xác định ưu tiên trước khi chọn trường.
Khung ba loại hình pháp lý và vị trí của các nhãn thị trường bên trong khung đó được trình bày đầy đủ trong bài các loại trường mầm non ở Hà Nội. Xem thêm trang chủ để biết chuyên trang so sánh những gì.